Has-Bagcede Ays u Tarab

Has-Bagcede 'Ays u Tarab: Nedîmler, Sâîrler, Mutrîbler Osmanli sarayinda padisahlarin has-bagcede gecirdigi hos vakitleri ve bu âdetin Islam oncesi Iran imparatorlugundan Emevî, Abbasî ve Timurî saraylarina uzanan koklu gelenegini, o donemlerde yazilmis degerli kaynaklardan derleyerek sunan bir calisma. Padisah isret meclisi adiyla anilan bu eglencelere yakin adamlari olan nedimlerle birlikte katilir; siir, musikî, ve raks sanatlarinin en seckin ornekleri esliginde eglenirdi. Bu meclisler, hukumdarin ve imparatorluktaki seckin siniflarin zevklerini ve yasam tarzlarini hem yansitir, hem yeniden bicimlendirirdi. Cicek bahceleri, havuzlar, fiskiyeler, su kanallari, nahiller, buhurdanlar arasinda, genc sâkîlerin icki sundugu bir mecliste siir okuyan, saz calan, sarki soyleyen usta sanatkârlar esliginde surulen zevk u safa, tum Ortadogu saraylarinda vazgecilmez bir gelenekti. Emevî ve Abbasî donemlerinden beri bu meclisler levâzim-i saltanat yani hukumdarligin vazgecilmez bir âdeti olarak kabul edilirdi. Avrupa saraylarinda da bu gelenegin karsiligi olan regalia, yani olaganustu ziyafetler ve eglenceler, hukumdarligin gerekleri arasinda sayilmistir. Dogu'da olsun, Bati'da olsun saray kulturu halk kulturunden her zaman farkli olmus ve bu farklilik isret meclisi gelenegine ve gosterilen tepkilere de yansimistir. Bir yandan lalalar uzerinden sehzadelere, diger yandan sâkînâmeler ve kabusnâmeler yoluyla ust sinif mensuplarina en ince ayrintisiyla aktarilan bu gelenegin muhalifleri de futuvvetnâmeler ile kendini ifade ederdi. Halk icin yazilmis ahlâk kitaplari olan futuvvetnâmelerde dinin emirlerine karsi hareketler daima kotulenmis, sarap baslica gunah sayilmistir. Ne var ki, sâkînâmeler ve kabusnâmeler dini kurallara aykiri sayilan unsurlari Islamiyet ile bagdastirmayi bir odev saymistir: bu eserlerde isret meclislerinin daima Tanri ve Peygamber'e duâ ile basladigi ve tovbe ile son buldugu hep vurgulanir. Zira insan zayiftir, gunah isler, sonunda Gaffâru'l-zunûb -gu