Turkler ve Olum

T'u-kueler dendi onlara ilk basta... Orta Asya'nin bozkirlarindan ve Altay'in daglarindan dogdular. Cin'den Guney Sibirya'ya, Afganistan'dan Anadolu'ya ve hatta bu kitabin yazarinin ulkesi Polonya'ya kadar gittiler. Altaylilar, Beltirler, Cuvaslar, Gagavuzlar, Karaimliler, Kirgizlar, Tengirler, Tuvalilar, Uygurlar... Sayisiz cografyada sayisiz adlarla anildilar. Samanist, Lamaist, Maizist oldular, Hiristiyanlikla Islamla tanistilar. Hayata ve olume dair benzer tavirlar gelistirdiler; sadece dillerini degil, bu tavirlarini da gittikleri yerlere tasidilar. Hangi inanc sistemine dahil olurlarsa olsunlar, olum gelip yurt'un kapisini caldiginda gecmisleri onlari durttu, ortak bir sezginin etkisiyle hareket ettiler. Olum yolculuguna tedarikli ciktilar; obur tarafin cayirlarinda kosturabilsinler diye, atlariyla gomulduler; erkekler oklariyla, mizraklariyla, tutunleriyle, kadinlar en guzel elbiseleriyle, kulak temizleme kasiklariyla, dikis igneleriyle... Cocuk olulerini ise agac dallarina astilar. Zaman geldi olulerini terk ettiler, olumu terk eder gibi. Zaman geldi onlari bir degil, birkac defa gomduler. Olulerini beslediler. Yakilarak gomulmeyi seref addettiler, yoksullar bu serefe nail olamadi. Dost dusman gorsun diye, liderleri icin anit mezarlar diktiler. Uzun yasayan ihtiyarlardan iskillendiler, hele de 80'ini devirenlerden... Baslarina gelen felaketleri olulerin huzursuz ruhlarindan bildiler. Ruhlarin ofkesini yatistirabilmek icin dualar ettiler, kurbanlar sundular. Gaipten haber alabilmek icin cansiz gozlerine baktilar saatlerce. Mezarlara tahil taneleri ve icki serptiler. Edward Tryjarski, Turkler ve Olum kitabinda, Turk halklarinin olum ve yasam hikâyesi etrafinda orulen tarihini bir roman akiciliginda, muhtesem tasvirler esliginde anlatiyor. Insani saskinliga dusuren, kederlendiren, ama bir o kadar gulumseten, esi benzeri olmayan bir hikâye.