Religia bez Boga

Ronald Dworkin (1931-2013) byl amerykansko-brytyjskim filozofem prawa znanym z antypozytywistycznej koncepcji pierwszenstwa zasad prawnych przed normami prawnymi. W tej ksiazce, ostatniej, choc zamierzonej jako poczatek rozleglych badan, i wydanej posmiertnie, nieco podobnie podszedl do kwestii religii: doswiadczenie "swietosci" jest warunkiem wiary w Boga. O tyle ateista i teista moga byc religijni. Religijnego ateiste cechuje postawa religijna, ktora nie musi implikowac wiary w okreslonego czy nawet osobowego Boga. Dworkin spoglada za Kantem na "prawo moralne we mnie i niebo gwiazdziste nade mna", poszukujac w sobie sensu zycia, a w kosmosie wznioslego piekna. Kto uznaje istnienie jednego i drugiego (sensu i piekna), przybiera postawe religijna. Ten koncyliacyjny poglad, dzis tak potrzebny w obliczu wojen religijnych prowadzonych na ogol przez wiernych w imie obrony ich Boga, ma takze daleko idace konsekwencje prawne, rewiduje bowiem rozumienie religijnosci w prawodawstwie. Pozwala na przyklad zwolnic ateiste z obowiazku odbycia sluzby wojskowej z powodow sumienia tak samo jak wyznawce jakiejs religii teistycznej. Propozycje Dworkina zawarte w tej niewielkiej ksiazeczce sa wiec fundamentalne, a jego poglad, ze "religia jest glebsza od Boga", moze sklonic obie strony konfliktu do rozmowy ponad podzialami.