Mesnevi Serhi

Ismail Hakki, Mevlana Celâleddin Rumî'nin (o. 1273) Mesnevî'sine yaptigi serhin adina verdigi isim Rûhu'l-Mesnevî'dir. Bu eseriyle Ismail Hakki, Turk edebiyatinda Mesnevî sârihleri arasinda kendine onemli bir yer edinmistir. Doneminin en onemli sarihlerinden biri olan Ismail Hakki, Mesnevî'nin ilk kismini serh etmistir. Cesitli tarihi kaynaklara dayanarak Bursevî'nin, eserini uc sene icinde tamamlamis oldugu soylenebilir. Bu donemi Ismail Hakki'nin olgunluk yillari ve Rûhu'l-Mesnevî'yi de bu donemin ilk urunlerinden olarak degerlendirebiliriz. Rûhu'l-Mesnevî'de, Ismail Hakki Bursevî, Mesnevî'nin ilk yedi yuz kirk sekiz beytini serh etmistir. Diger Mesnevî serhlerinde beyit sayisi ilerledikce serhlerin kisalmasi, hatta kimi beyitlerin hic serh edilmemesi ve hikayelerin topluca serh edilmesine karsin, Bursevî'nin her beyti ayri ayri serh etmesi dikkat cekici bir durumdur. Ismail Hakki Bursevî'nin, Rûhu'l-Mesnevî'de klasik serh metodunu kullandigini soyleyebiliriz. Metni verdikten sonra metin icinde gecen kelimelerin sozluk anlamlarini bir ornekle aciklamaktadir. Kelimelerin aciklanmasini beytin tercumesi takip etmektedir. Bu tercumeler bazen kisa oldugu gibi bazen de daha genis bir sekilde olabilmektedir. Tercumeden sonra, beyitte kastedilen konu orneklerle aciklanmaktadir. Kur'an ve hadisler, aciklamalarda en sik basvurulan iki kaynaktir. Aciklamalari, Bursevî'nin konu ile ilgili ya bir seyin istendigi veya istenmedigi bir dua takip eder. Bu duadan sonra cogu kere Bursevî'nin, anlattiklarini ozetleyen bir manzumesi gelmektedir. Bursevî, anlattigi konunun oneminde gore "daha iyi anla", "iyi dusun", "bunun uzerine kiyas et" gibi ibarelerle okuyucunun hem dikkatini cekmekte hem de uyarmaktadir. Irfan semamizin ki yildizini, Mevlana'yi ve Ismail Hakki Bursevi'yi bulusturan bu onemli eser, Mesnevi okurlarina Mesnevi'nin anlasilmasi yolunda onemli katkilarda bulunacaktir.