MIt Kozmos ve Akil

Gnostik dusunce insanlik tarihinin en kadim geleneklerinden biridir. Yirminci yuzyilin ikinci yarisinda kesfedilen Nag Hammadi Yazitlari bu kadim gelenegin koklerinin Hiristiyanliktan cok once oldugunu kanitlamistir. Gnostik dusunce dinlerin icine nufuz etmis, halk inanclarini etkilemis hatta felsefi fikirlerde icsellestirilmis ve hala da modern dusuncede izlerine rastladigimiz bir inanctir. Islam vahyi sesini duyurmaya ve hizla Iran, Irak ve Orta Asya'nin iclerine dogru yayilmaya bas-ladiginda Muslumanlar gnostik dusuncenin temsilcileriyle karsilasmislardir. "Mecusilik, Markinyonculuk, Deysâniyye ve Maniheizm" gibi akimlar bu karsilasmanin, kelam ve gnostik dusunce arasindaki mucadelenin sahitleridir. "Senevîye" olarak adlandirilan bu akimlara karsi kelamcilar ilk karsilasmayla birlikte bircok reddiye kaleme almislardir. Gnostik dusunce ile kelamcilar arasinda gecen tartismalar, kelam kitaplarinin kozmos (âlem) ve kozmosun hadisligi konusu baglamindadir. Cunku gnostikler, kozmosu ve onun Tanri ile olan iliskisini aciklamak uzere kozmogonik ve kozmolojik bir tasavvurun temsilcileridir. Cogu kez gnostik dusunce Tanri, kozmos ve insana iliskin aciklamalarinda mitolojik anlatilara basvurmustur. Bu da bize kelamcilar ile gnostik dusuncenin temsilcileri arasinda gecen mucadelenin "kozmosun nasil aciklanabilecegi" meselesi uzerinde yogunlastigini gosterir. Doc. Dr. Hilmi DEMIR, "MIT, KOZ-MOS VE AKIL: Gnostik Kozmoloji ve Kelamcilarin Mucadelesi (Zedustluk, Maniheizm, Hiristiyan Gnostikler ve Islâm)" isimli eserinde bugun "kozmos" (âlem) merkezli tartisilan pek cok konuyu aydinlatiyor...