Kutadgu Bilig'de Ahlak Kavrami ve Tip Etigine Etkisi

Yusuf Has Hacip tarafindan 1069'da yazilmis olan Kutadgu Bilig ( Mutluluk veren bilgi )'de 4 temel kavram bulunmaktadir: Kun Togdi = Etik, Ay Toldi = Kut = Mutluluk, Ogdilmis = Akil, Odgurmis=Irfan. Her biri bir sembolu ifeda eden sahislar arasinda gecen konusmalarda devlet, siyaset, toplum, meslekler, ahlak gibi degisik konularda gorusler verilmektedir. Ahlak din, tabiat, huy, karakter anlamina gelir. Bati'da ahlak karsiligi "moral" kelimesi kullanilir. Etik, dogru ve yanlis davranis teorisidir, ahlak ise onun pratigidir. Eserde, ahlakî acidan olumlu ve olumsuz kavramlar bulunmaktadir. Olumlu kavramlar: mutluluk, adalet, bilgili olmak, erdem, anlayisli olmak, iyilik, vefa, alcak-gonulluluk, comertlik, yigitlik, merhamet, sabirli olmak, faydalilik ve haya'dir. Olumsuz kavramlar ise ; yalancilik, acelecilik, bilgisizlik, kibirli olmak, cimrilik, acgozluluk'tur. Bu calismada Sokrates, Platon, Aristoteles, Kindî, Razî, Farabî, Ibn-i Sina, T. Hobbes, J. Locke, D. Hume, I. Kant, J. Bentham, J. S. Mill'in ahlak gorusleri Kutadgu Bilig'deki ahlak kavrami ile karsilastirilmistir. Ulusal veya uluslar arasi bildirgelerdeki ahlaki kavramlarla tip etiginin temel ilkeleri olan; yarar saglama, zarar vermeme, ozerklik, adalet, aydinlatilmis onam ( riza ), gizlilige saygi, sadakat gibi ilkeler, eserdeki evrensel degerlerle ortusur. Insanligin etik ve tip etigi ilkelerine daima ihtiyaci olacaktir. Saglikli ve mutlu bir hayat etik ilkeler isiginda mumkundur. Hasta-hekim, hekim-toplum ve saglik calisanlari arasinda tip etiginin canli tutulmasi saglik kumrunun ve toplumun devamliligi acisindan da onemlidir. Gunumuzun tibbî sorunlarina ( invitro fertilizasyon, genetik klonlama, fizyonomiyi degistiren opresyonlar, kuretaj, otenazi vd. ) cevap verebilmek ancak tip etigi ilkeleri ile mumkun olacaktir. Tip etigi ilkeleri bir toplumda olmazsa olmaz temel yapilardan biridir.